Αλλαγές στο νόμο περί υπεχρεωμένων νοικοκυριών: Εκκρεμείς αιτήσεις

Το παρόν κείμενο αποτελεί τμήμα επιστολής που εστάλη σε όλους τους εντολείς μου, στις 25 Αυγούστου 2015: 

"Γνωστοποιώ τις τελευταίες αλλαγές που έλαβαν χώρα στο νόμο 3869/2010, μέσω του Μνημόνιου ΙΙΙ, και οι οποίες ισχύουν από τις 19.08.2015. Ταυτόχρονα σας αναφέρω το τί προβλέπεται για τις εκκρεμείς αιτήσεις και τη διαδικασία που θα πρέπει να ακολουθηθεί. Κάντε τον κόπο και ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΜΕ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΟΧΗ το σύνολο του κειμένου που ακολουθεί. 

Εισαγωγή

Η επιστολή αυτή έχει χαρακτήρα γνωστοποίησης των αλλαγών και των επόμενων βημάτων σε υποθέσεις δικαστικής ρύθμισης οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων. ΔΕΝ αποτελεί νομική συμβουλή. Το πλήθος των αλλαγών, οι «γραφειοκρατικές» διαδικασίες που έχουν προβλεφθεί καθώς και η ανάγκη αναλυτικής παράθεσης των αλλαγών και μεταβατικών διατάξεων με οδηγεί στην ανάγκη να κοινοποιήσω την επιστολή αυτή.

Ο κάθε εντολέας μου, έτσι, έχει τη δυνατότητα να τη μελετήσει, ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ –ΟΛΟΚΛΗΡΗ- ΜΕ ΠΡΟΣΟΧΗ, και να καταλήξει στα συμπεράσματά του. Προσπαθώ, το κείμενο που ακολουθεί να είναι όσο το δυνατό εκλαϊκευμένο, δίχως νομική ορολογία, και με παράθεση «λίστας ενεργειών και προθεσμιών» αλλά και κόστους, ώστε να γίνει ευκολότερα αντιληπτό το περιεχόμενό του. 

Σαφώς και έπειτα θα μπορούμε να συζητήσουμε είτε τηλεφωνικά/ηλεκτρονικά είτε εκ του σύνεγγυς για τις απορίες σας. Άλλωστε, θα πρέπει να συνομιλήσουμε με άπαντες από εσάς, ώστε να προσκομίσετε τα έγγραφα που αναφέρω παρακάτω πως πρέπει -ΜΕ «ΠΟΙΝΗ» ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ της αίτησης- να κατατεθούν.

Αλλαγές προς το θετικότερο

Οι αλλαγές είναι προς το θετικότερο ως προς δύο σημεία: Α’ υπαγωγή στη δικαστική ρύθμιση και οφειλών προς το Δημόσιο (βλ. εφορία –όχι όμως ΦΠΑ-, ασφαλιστικά ταμεία, δήμοι/περιφέρειες)· Β’ συντόμευση των διαδικασιών ώστε να καθίσταται υποχρεωτικός ο ορισμός νέας ημερομηνίας εκδίκασης, όλων των αιτήσεων που η εκδίκασή τους έχει οριστεί μετά 3 έτη, ήτοι μετά τις 18.08.2018. 

Ως προς τη με αρ. Α’ αλλαγή, όσοι τυχόν επιθυμείτε να εντάξετε στη ρύθμιση τέτοιου είδους οφειλές θα πρέπει να προβείτε σε κατάθεση δήλωσης περί παραίτησης από το δικόγραφο της εκκρεμούς αίτησης και επανακατέθεση νέας αίτησης με συμπερίληψη -στις οφειλές και στον προτεινόμενο συμβιβασμό- των χρεών προς το δημόσιο. Ισχύει, ασφαλώς, ό,τι έχουμε πει σχετικά με την τυχόν εμπορική ιδιότητα του αιτούντα, ότι δηλαδή για να υπαχθεί στη ρύθμιση θα πρέπει να έχει παύσει τις πληρωμές του μετά τη διακοπή λειτουργίας στο μητρώο της οικείας ΔΟΥ. Εξαίρεση εξακολουθούν να αποτελούν οι μικροέμποροι και οι αυτοαπασχολούμενοι-ελεύθεροι επαγγελματίας, για τους οποίους δεν απαιτείται διακοπή της δραστηριότητάς τους. 

Προσοχή, για όποιον γνωστό/φίλο/συγγενή σας συζητάτε παρόμοια θέματα, θα πρέπει να τονίσω πως αφενός δεν ρυθμίζονται οφειλές που έχουν να κάνουν αποκλειστικά με δημόσιο, αλλά αντίθετα απαιτείται η ύπαρξη έστω κάποιας ιδιωτικής οφειλής (στην τελευταία περίπτωση, μπορούμε να «δημιουργήσουμε» ιδιωτικό χρέος μέσω αξιογράφων προς άτομα απολύτου εμπιστοσύνης και λήξης 2 έτη πριν), αφετέρου που δεν έχουν αναληφθεί το τελευταίο έτος από την κατάθεση της αίτησης (π.χ. εκτός ρύθμισης ο φόρος του 2015, εντός αυτός του 2014).

Ως προς τη με αρ. Β’ αλλαγή, σε όλους όσων οι υποθέσεις εκκρεμούν προς εκδίκαση μετά τις 19.08.2015 παρέχεται η δυνατότητα, εντός τεσσάρων μηνών (έως τις 19.12.2015) να επανακαταθέσουν ατελώς –δηλαδή δίχως προσκόμιση γραμματίου προείσπραξης- κλήση με αίτημα τον ορισμό δικασίμου έως τις 19.08.2018. 

Πλεονέκτημα αποτελεί το ότι μπορεί να επιτευχθεί ορισμός ημερομηνίας που εξυπηρετεί τις ανάγκες της υπόθεσης (μακρινή  ή κοντινή/ημερομηνία που δε θα συμπίπτει με άλλες σας εργασίες/υποχρεώσεις κλπ)· μειονέκτημα το σχετικό κόστος της διαδικασίας. 

Αφήνω στην κρίση του καθενός εντολέα να αποφασίσει για τον επαναπροσδιορισμό με δική του πρωτοβουλία ή αυτεπαγγέλτως από τη γραμματεία του δικαστηρίου, κατά τον τρόπο που περιγράφεται παρακάτω. 

Όλοι όσοι δεν επιθυμείτε τον επαναπροσδιορισμό με πρωτοβουλία σας, εναπόκειται στη γραμματεία του εκάστοτε ειρηνοδικείου, μετά το πέρας των τεσσάρων μηνών, ήτοι μετά τις 19.12.2015, να προβαίνει σε αυτεπάγγελτο επαναπροσδιορισμό όλων των υποθέσεων· οι νέες δικάσιμοι θα προσδιορίζονται εντός τριετίας και η σειρά τους θα κρίνεται αναλόγως κριτηρίων (άγνωστα ακόμα αφού θα εκδοθεί σχετική υπουργική απόφαση) που θα ελέγχει η γραμματεία του δικαστηρίου. Θα αναρτώνται σε πίνακα ανακοινώσεων, όπου όλοι οι διάδικοι θα μπορούν να λάβουν γνώση των νέων ημερομηνιών. 

Καμία παρέμβαση –επομένως σε καμιά δαπάνη δεν υποβάλλεται – δεν έχει ο διάδικος στη διαδικασία επαναπροσδιορισμού. Η γνωστοποίηση των διαδίκων –βλ. των πληρεξουσίων τους δικηγόρων- θα γίνεται με κάθε πρόσφορο μέσο από τις γραμματείες (τηλεφωνικά, φαξ, email κλπ). Είναι προαιρετική η επίδοση της νέας δικασίμου με δικαστικό επιμελητή. 

Ισχύουν, αντίστροφα όμως, τα παραπάνω πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. 

Εφιστώ την προσοχή στις υποθέσεις εκείνων των εντολέων, οι οποίες έχουν ορισμό επανασυζήτησης του αιτήματος προσωρινής διαταγής. Οι προσωρινές διαταγές δεν πρέπει να συγχέονται με τη διαδικασία της κύριας αίτησης, η οποία περιγράφηκε ανωτέρω. Επανασυζητούνται στις ορισθείσες δικασίμους τους. Ασφαλώς και αν η προσωρινή διαταγή έχει επαναπροσδιοριστεί για μετά τον Αύγουστο του 2018, δε θα εκδικαστεί αφού θα έχει προηγηθεί η συζήτηση της κύριας αίτησης. Επίσης, ασφαλώς και αν η επανασυζήτηση της κύριας αίτηση οριστεί πριν την επανασυζήτηση προσωρινής διαταγής, η τελευταία παρέλκει και άρα δε συζητείται.

Τέλος, ως προς τα αιτήματα αναβολής: ο νόμος δε διευκρινίζει το πότε θα συζητούνται οι υποθέσεις μετά από αναβολή της ορισθείσας δικασίμου. Ο νόμος προβλέπει πως η επανασυζήτηση ορίζεται εντός της τριετίας. Αυτό που αναμένω να συμβεί, με το τυχόν αίτημα αναβολής, είναι να προσδιορίζεται η συζήτηση της κύριας αίτησης για μετ’ αναβολή δικάσιμο πολύ πολύ πέραν της τριετίας. Δεν διευκρινίζεται το τι θα ισχύει με τις προσωρινές διαταγές σε περίπτωση αναβολής της αίτησης· πιθανότερο, να εξακολουθεί να ισχύει η πρόβλεψη της ισχύος τους έως την έκδοση απόφασης επί της κύριας αίτησης. 

Πιθανά κενά στην προστασία της πρώτης κατοικίας 

Η πρώτη κατοικία εξακολουθεί να προστατεύεται. Όμως θεσπίζονται κριτήρια για την απαλλαγή της από τη ρευστοποίηση. 

Τα κριτήρια αυτά είναι: η αντικειμενική αξία της (ως τώρα το όρια ανέρχεται σε 350.000 € για τον άγαμο), το συνολικό ύψος των οφειλών καθώς και το μικτό μηνιαίο οικογενειακό εισόδημα του αιτούντα. Το ύψος του ποσού για έκαστο των κριτηρίων θα διευκρινιστεί με υπουργική απόφαση που θα (άγνωστο πότε) εκδοθεί. Στην περίπτωση που τα όρια θα είναι υπέρ το δέον χαμηλά, υπάρχει ο φόβος μήπως οδηγηθούμε σε καταστάσεις που θα οδηγούν σε μη προστασία της πρώτης κατοικίας. Αν τα όρια είναι χαμηλά, τότε η συγκεκριμένη αλλαγή κρίνεται δυσμενής, ειδάλλως δε θα επηρεάσει –παρά ελάχιστες- υποθέσεις και σίγουρα καμία από όσες εγώ έχω χειριστεί (η αντικειμενική αξία κατοικίας άνω τον 350.000 €, για τον άγαμο, αφορά ακίνητα πολλών ορόφων και τ.μ. κείμενα σε οικόπεδα πολυτελέστατων περιοχών των Βορείων Προαστίων της Αττικής).  

Δυστυχώς δε γίνεται ξεκάθαρο το τι συμβαίνει με την προστασία της πρώτης κατοικίας στις εκκρεμείς αιτήσεις. Δεν υπάρχει πρόβλεψη στο νόμο (κατά τα αντίστοιχα στην παρακάτω ενότητα). Το σίγουρο είναι πως έως ότου εκδοθούν οι υπουργικές αποφάσεις που θα καθορίζουν τα όρια για την προστασία της πρώτης κατοικίας, ισχύει ό,τι και σήμερα. Δηλαδή μόνο η προϋπόθεση της αντικειμενικής αξίας της πρώτης κατοικίας που πρέπει να ανέρχεται σε έως και 350.000 € για τον άγαμο. 

Μεταβατικές διατάξεις για εκκρεμείς αιτήσεις

Τα παραπάνω ίσως δεν αφορούν κάποιους από εσάς, ιδίως όσοι εκκρεμούν οι αιτήσεις σε επαρχιακά ειρηνοδικεία με ορισθείσες δικασίμους έως και τις 19.08.2018. Όμως ΟΛΟΥΣ ΑΦΟΡΑ η υποχρέωση ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗΣ του φακέλου της δικογραφίας.

Συγκεκριμένα, εντός αποκλειστικής προθεσμίας έξι (6) μηνών, δηλαδή έως τις 19.02.2016, άπαντες οι αιτούντες θα πρέπει να προσκομίσουν έγγραφα που θα γνωστοποιούν στις τυχόν μεταβολές στην προσωπική-οικονομική-περιουσιακή τους κατάσταση. Προβλέπεται πως, όποιος δεν επικαιροποιήσει το φάκελο της υπόθεσής του έχει ΠΑΡΑΒΕΙ ΤΟ ΚΑΘΗΚΟΝ ΑΛΗΘΕΙΑΣ με συνέπεια την ΑΠΟΡΡΙΨΗ ΤΗΣ ΑΙΤΗΣΗΣ ΤΟΥ! 

Τα έγγραφα, προβλέπει ο νόμος, πως θα πρέπει να κατατεθούν στη γραμματεία του δικαστηρίου. Όπως αντιλαμβάνεται κανείς εύκολα, οι γραμματείες θα κατακλειστούν από στοίβες εγγράφων, πολλά από τα οποία είναι δυστυχώς πιθανόν να χαθούν/αλλοιωθούν/θεωρηθούν εκπρόθεσμα/ουδέποτε παραληφθέντα. Για το λόγο αυτό ΣΥΝΙΣΤΩ ΤΗΝ ΚΑΤΑΘΕΣΗ ΕΓΓΡΑΦΟΥ ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΟΣ-ΚΑΤΑΛΟΓΟΥ ΣΧΕΤΙΚΩΝ ΕΓΓΡΑΦΩΝ ώστε να λαμβάνεται αριθμός και ημερομηνία κατάθεσης. Κατά τον τρόπο αυτό ουδείς –πιστωτής ή δικαστής- θα μπορεί να αρνηθεί ότι επικαιροποιήθηκε ο φάκελος του αιτούντα. 

Παραθέτω ακολούθως τα έγγραφα που απαιτούνται για την κατάθεση νέων αιτήσεων. Ως και σήμερα δεν έχει διευκρινιστεί –άγνωστο το πότε- αν τα ίδια έγγραφα αφορούν και την επικαιροποίηση των φακέλων.. 

Πιθανολογώ, χωρίς να μπορέσω να εκφράσω αυτή τη στιγμή βεβαιότητα, πως τα απολύτως απαραίτητα έγγραφα είναι τα: 

                           i.         Εκκαθαριστικά ΔΟΥ 2013-2015.

                         ii.         Εκκαθαριστικό μισθοδοσίας/ενημερωτικό σύνταξης ή επιδόματος.

                       iii.         Εκκαθαριστικό ΕΝΦΙΑ περί της αντικειμενικής αξίας ακινήτων. 

                         iv.         Ε9 2015.

                           v.         Βεβαιώσεις ΟΑΕΔ περί ανεργίας. 

                         vi.         Πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης. 

                       vii.         Έγγραφα σχετικά με τυχόν θέματα υγείας. 

Αν, κατά την εφαρμογή των νέων διατάξεων οριστεί –λ.χ. νομολογιακά, αρθρογραφία στο νομικό τύπο, σεμινάρια/συνέδρια κλπ- πως τα έγγραφα της επικαιροποίησης είναι ίδια με τα έγγραφα που απαιτούνται για την κατάθεση των νέων αιτήσεων, τότε τα τελευταία έχουν ως ακολούθως:

α) αντίγραφο του Δελτίου Αστυνομικής Ταυτότητας 

β) πρόσφατο πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης. 

γ) Ε1 των τελευταίων τριών (οικονομικών) ετών. 

δ) εκκαθαριστικά σημειώματα των τελευταίων τριών (οικονομικών) ετών. 

ε) τελευταίο Ε9. 

στ) τυχόν καταστάσεις μισθοδοσίας ή εκκαθαριστικούς λογαριασμούς συντάξεων ή βεβαίωση ανεργίας του ΟΑΕΔ. 

ζ) τυχόν αντίγραφα αδειών κυκλοφορίας τροχοφόρων (σ.σ. στα εκκαθαριστικά αναγράφονται μόνοι οι αρ. κυκλοφορίας των ΙΧΕ αυτοκινήτων. Επαγγελματικά ή αγροτικά οχήματα δεν αναγράφονται, οπότε, αν κάποιος επιθυμεί να «κρύψει» την ύπαρξη τέτοιων οχημάτων διευκολύνεται, έχοντας αυτός όμως πάντα κατά νου ότι σε τυχόν διασταύρωση στοιχείων –λ.χ. από δ/νση μεταφορών, ΚΤΕΟ, ασφαλιστικές εταιρίες θυγατρικές των τραπεζών- οι πιστωτές δύνανται να εντοπίσουν τα οχήματα, και άρα να υπάρξει παραβίαση καθήκοντος αληθείας με κίνδυνο απόρριψης της αίτησής του). 

η) βεβαιώσεις οφειλών των πιστωτών (βλ. παρακάτω για την αναγκαιότητα προσκόμισής τους)

θ) αντίγραφα των δανειακών συμβάσεων (βλ. παρακάτω για τη χρέωση που επιβάλουν οι τράπεζες αν αναζητηθούν από το αρχείο τους· ελέγξτε το προσωπικό σας αρχείο). 

ι) (τυχόν) καταγγελίες των δανειακών συμβάσεων 

ια) τίτλους ιδιοκτησίας των ακινήτων της περιουσίας του οφειλέτη και πιστοποιητικό μεταγραφής τους

ιβ) πιστοποιητικό βαρών από Υποθηκοφυλακείο/Κτηματολογικό Γραφείο σε περίπτωση προσημείωσης/υποθήκης/κατάσχεσης ακινήτου. 

ιγ) αντίγραφο ποινικού Μητρώου γενικής χρήσης (κατ’ άρθρο 575 ΚΠΔ) από το οποίο να προκύπτει η μη καταδίκη του αιτούντος για οικονομικό ή φορολογικό αδίκημα σε βαθμό κακουργήματος (ιδίως η μη απόδοση ΦΠΑ και ασφαλιστικών εισφορών). 

ιδ) σε περίπτωση προηγούμενης άσκησης εμπορικής δραστηριότητας, βεβαίωση διακοπής εργασιών από την αρμόδια Δ.Ο.Υ. (προκειμένου να διαπιστώνεται η έλλειψη πτωχευτικής ικανότητας του αιτούντος). 

ιε) υπεύθυνη δήλωση για πληρότητα και ορθότητα καταστάσεων περιουσίας και μεταβιβάσεων

 ιστ) Φύλλο υπολογισμού αντικειμενικής αξίας της κύριας κατοικίας του οφειλέτη (από συμβολαιογράφο, με υπολογιζόμενο κόστος μεταξύ 25-50 € ανά ακίνητο). 

Σε περίπτωση έγγαμου αιτούντα, τα παραπάνω έγγραφα προσκομίζονται και για τον/την σύζυγο, όπως επίσης και σε περίπτωση ανήλικων τέκνων με περιουσία. 

Από την υποχρέωσης προσκόμισης των ανωτέρω εγγράφων, φρονώ πως πρέπει να εξαιρεθούν οι βεβαιώσεις οφειλών αφού αυτές έχουν ήδη κατατεθεί και οι τράπεζες συχνά αρνούνται να χορηγήσουν νέες· αν με την ένδικη αίτηση έχουμε επιφυλαχθεί να προσκομίσουμε αναλυτικές βεβαιώσεις οφειλών και δεν τις έχουμε προσκομίσει, τότε αυτές πρέπει οπωσδήποτε να κατατεθούν. Ελέγξτε, παρακαλώ, και εσείς οπωσδήποτε το αρχείο σας, καθώς ό,τι έγγραφα μου προσκομίζετε σας τα δίνω σε αντίγραφα. Οι δανειακές συμβάσεις (ελέγξτε το αρχείο σας, καθώς οι τράπεζες χρεώνουν τη χορήγηση αντιγράφων τους), οι εξώδικες καταγγελίες, οι διαταγές πληρωμής, τα πληροφοριακά σημειώματα ΔΕΝ αποτελούν αναλυτικές βεβαιώσεις οφειλών· συνεπώς τα ευθύς παραπάνω αναφερόμενα πρέπει να προσκομιστούν. 

Συνιστώ, άπαντες να συγκεντρώσουν τα έγγραφα που παραθέτω παραπάνω στην 2^η ενότητα (δλδ. α-ιστ)· σε εξαιρετική περίπτωση αδυναμίας προς τούτο, τουλάχιστον αυτά της 1^ης ενότητας (δλδ i-vii). Όσοι επιθυμούν την κατάθεση νέας αίτησης, είναι υποχρεωτική η προσκόμιση των εγγράφων της 2^ης ενότητας (δλδ α-ιστ).

Όλοι οι εντολείς, των οποίων οι υποθέσεις πρόκειται να εκδικαστούν έως τις 19.02.2016 ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ κατάθεσης υπομνήματος. Όμως στην εκδίκαση και συζήτηση της αίτησής τους θα πρέπει, μαζί με τις Προτάσεις και τα σχετικά έγγραφα, να κατατεθούν τα παραπάνω. Όμως, εάν αναβληθεί η εκδίκαση των υποθέσεών τους για μετά τις 19.02.2016, τότε θα πρέπει ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ να επικαιροποιηθεί ο φάκελός τους.

Συμπεράσματα

Παρότι «μνημονιακά» επιβαλλόμενες, οι αλλαγές στο Ν.3869/2010 κρίνεται πως κινούνται σε θετική κατεύθυνση. Ωστόσο, οι νέες υποχρεώσεις του κάθε αιτούντα είναι σημαντικές και ΔΕ ΘΑ ΠΡΈΠΕΙ ΚΑΝΕΊΣ ΝΑ ΠΑΡΑΛΕΊΨΕΙ να επικαιροποιήσει τα έγγραφα της δικογραφίας του".

Αλλαγές στο νόμο για τα υπεχρεωμένα νοικοκυριά (νόμος Κατσέλη). Οφέλη και προβληματισμοί.

(τμήματα του κειμένου ενσωματώνονται σε συνέντευξη στην ΕΡΤ3 στις 14.08.2015)

Εισαγωγή

Με τις αλλαγές, της τελευταίας στιγμής ως προαπαιτούμενα για το Μνημόνιο ΙΙΙ, στο νόμο περί υπερχρεωμένων νοικοκυριών (Ν.3869/2010) –ευρύτερα γνωστότερος ως «νόμος Κατσέλη»- επιδιώκεται η βελτίωση του νομοθετικού αυτού πλαισίου. Στόχος των νέων ρυθμίσεων είναι η αντιμετώπιση του φαινομένου των κόκκινων δανείων και γενικά της υπερχρέωσης των φυσικών προσώπων, ενός φαινομένου που απασχολεί σχεδόν το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας.

Διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής με χρέη προς το δημόσιο

Θετική αλλαγή είναι, αρχικά, η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής του νόμου. Πλέον υπάγονται σε δικαστική ρύθμιση και οφειλές προς το δημόσιο. Έτσι ρυθμίζονται  χρέη προς εφορία, ασφαλιστικά ταμεία, δήμους-περιφέρειες κλπ. Μένει να διευκρινιστούν ζητήματα που αφορούν πρώην εμπόρους ή νυν μικρεμπόρους, όπως η ένταξη οφειλών από ΦΠΑ, ΟΑΕΕ. Επίσης μένει να διευκρινιστεί τι θα γίνει με τις οφειλές που ήδη έχουν υπαχθεί σε άλλη νομοθετική ρύθμιση όπως λ.χ. τις περιβόητες 100 δόσεις του Ν. 4320/2015. Σημαντικό ότι ξεκαθαρίζει πως ρυθμίζονται χρέη προς ιδιώτες και όχι μόνο προς πιστωτικά ιδρύματα (τράπεζες), με την εξαίρεση των υποχρεώσεων από διατροφή προς τέκνα ή σύζυγο (προκειμένου να αποφεύγονταν η καταστρατήγηση των διατάξεων του νόμου). Δεν εντάσσονται στη διαδικασία των υπερχρεωμένων νοικοκυριών μόνο οφειλές προς το δημόσιο, αλλά πρέπει να υφίσταται σωρευτικά και κάποιο ιδιωτικό χρέος. Τέλος, μπορεί ο οφειλέτης να ζητήσει την μη ένταξη στη ρύθμιση κάποιου πιστωτή, λ.χ. πιστωτική κάρτα, ή σύμβαση υπερανάληψης, τροποποιώντας πλέον τη ρύθμιση περί απαγόρευσης προνομιακής μεταχείρισης κάποιου πιστωτή.

Κατάθεση, προσδιορισμός και συζήτηση αίτησης και προσωρινής διαταγής

Αλλάζει η διαδικασία ως προς τον έλεγχο των τυπικών προϋποθέσεων των δικογράφων. Πλέον η γραμματεία του Ειρηνοδικείου θα ελέγχει την πληρότητα των εγγράφων των αιτούντων και αν διαπιστώνει ελλείψεις, εντός 2 ημερών, θα ενημερώνει τους οφειλέτες να προσκομίσουν τα ελλείποντα στοιχεία. Αυτό κρίνεται θετικό για να μην επιβαρύνουν τα πινάκια αιτήσεις προφανώς απαράδεκτες. Όμως απαιτεί την απαραίτητη εξειδίκευση των δικαστικών υπαλλήλων που θα είναι αρμόδιοι για τις αιτήσεις των υπερχρεωμένων νοικοκυριών και ασφαλώς την ενίσχυση των Ειρηνοδικείων  τόσο σε  έμψυχο δυναμικό όσο και σε πληροφοριακά συστήματα. Η τελευταία προβλέπεται αλλά για ορισμένα δικαστήρια μόνο (ιδίως αυτά που καθυστερεί ο προσδιορισμός των  υποθέσεων, εξαιρώντας άλλα δικαστήρια που και αυτά χρειάζονται προσωπικό και υποδομές).

Δικάσιμος θα ορίζεται, υποχρεωτικά, εντός έξι μηνών από την κατάθεση της αίτησης. Τυχόν αίτημα  προσωρινής διαταγής θα συζητείται εντός 2 μηνών, και η προσωρινή διαταγή –με την οποία αναστέλλονται τα καταδιωκτικά μέσα των πιστωτών σε βάρος του οφειλέτη- θα ισχύει για 6 μήνες. Ασάφεια υπάρχει στην περίπτωση υποβολής αιτήματος αναβολής της αρχικής δικασίμου. Εάν η μετ’ αναβολή δικάσιμος προσδιορίζεται σύντομα τότε επιτυγχάνεται η συντόμευση της διαδικασίας. Αν όμως η αναβολή προσδιορίζεται μετά από χρόνια τότε και ο οφειλέτης στερείται δικαστικής προστασίας (αφού παύει η ισχύς της προσωρινής διαταγής, και η έκδοση της απόφασης παραπέμπεται στις ελληνικές καλένδες. Ως προς το τελευταίο, δεν ορίζεται χρόνος έκδοσης της απόφασης μετά τη συζήτηση της υπόθεσης.

Ο αυξημένος φόρτος εργασίας που θα δημιουργηθεί –ναι μεν προβλέπεται ενίσχυση του σώματος των Ειρηνοδικών με πρόσθετους δικαστές, σε ορισμένα δικαστήρια, αλλά και πάλι χρειάζονται περισσότεροι Ειρηνοδίκες και κυρίως υποστήριξη του έργου τους (υπάλληλοι γραμματείας, πληροφοριακά συστήματα). Ο νέος Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας στοχεύει και στον περιορισμό των αιτημάτων αναβολών και συντόμευσης του χρόνου δημοσίευσης της απόφασης, αλλά δίχως την ενίσχυση του Δικαστικού Σώματος οι τασσόμενες προθεσμίες κινδυνεύουν να μείνουν κενό γράμμα.

Ως προς το θέμα της επίδοσης της αίτησης, πλέον –εντός 15 ημερών- ο αιτών θα κοινοποιεί το δικόγραφο μόνο σε πιστωτές και εγγυητές. Όχι επομένως σε συνοφειλέτες ή/και πρωτοφειλέτες, μειώνοντας έτσι το κόστος των επιδόσεων μέσω δικαστικών επιμελητών, ελαφρύνοντας έτσι την οικονομική επιβάρυνση του οφειλέτη.

Γρήγορη διαγραφή μικρών χρεών

Προβλέπεται ταχύς διακανονισμός μικροοφειλών. Ως τέτοιες ορίζονται τα χρέη μέχρι 20.000 Ευρώ, συμπεριλαμβανομένων στο κεφάλαιο των τόκων και εξόδων.  Προϋπόθεση η ανυπαρξία κινητής και ακίνητης περιουσίας (επιτρέπονται καταθέσεις ύψους 1.000 €, προκειμένου να μη θεωρηθούν συντάξεις και μισθοί περιουσία) και η καλοπιστία του οφειλέτη. Στην περίπτωση αυτή χορηγείται 18μηνη προσωρινή απαλλαγή του οφειλέτη και μετά το πέρας των 18 μηνών οριστική απαλλαγή.  

Εν δυνάμει κίνδυνοι για την πρώτη κατοικία

Για την πρώτη κατοικία, ορίζεται η προστασία της. Όμως μεγάλη ασάφεια υπάρχει για τις προϋποθέσεις προστασίας της. Καθώς οι λεπτομέρειες κάνουν τη διαφορά, ελλοχεύει ο κίνδυνος περιπτώσεις υπερχρεωμένων νοικοκυριών που πληροί η περίπτωσή τους τις απαιτήσεις του νόμου, να μην έχουν απαλλαγή της πρώτης κατοικίας τους από τη ρευστοποίηση. Θα εκδοθεί, χωρίς να ορίζεται πότε, κοινή υπουργική απόφαση με τα εξής κριτήρια για την προστασία της πρώτης κατοικίας: Αντικειμενική αξία (εκκρεμεί η αναπροσαρμογή των αντικειμενικών αξιών, παρά την αντίθετη δικαστική απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας), ύψος συνολικών οφειλών, μικτό ετήσιο οικογενειακό εισόδημα. Αν τα όρια που θα τεθούν από την ΚΥΑ δεν είναι υψηλά ως προς τα παραπάνω υπάρχει κίνδυνος να οδηγηθούν δανειολήπτες σε απώλεια της πρώτης κατοικίας τους, παρότι θα μπορούν να υπαχθούν σε δικαστική ρύθμιση. Το συγκεκριμένο ζήτημα είναι αρκετά σοβαρό και θα πρέπει άμεσα να διευθετηθεί προς αποφυγή δυσάρεστων επιπτώσεων.

Ως προς τις οφειλές που υφίσταται ρευστοποιήσιμη περιουσία, αλλαγή υπάρχει στη διαδικασία ορισμού εκκαθαριστή. Καθώς παρότι δικαστικές αποφάσεις διατάσσουν ρευστοποίηση και ορίζουν εκκαθαριστή, οι διαδικασίες καθυστερούν. Πλέον θα μπορούν οι πιστωτές να προτείνουν τον ορισμό εκκαθαριστή –ήτοι κάποιον εξειδικευμένο στις εργασίες αυτές, και όχι κατ’ ανάγκη δικηγόρο (κατά τα οριζόμενα για το Σύνδικο στις Πτωχεύσεις του εμπορικού δικαίου, αλλά οποιονδήποτε έχει σχετικές γνώσεις- σε συνδυασμό με τη δυνατότητα του Δικαστηρίου να ορίσει κάποιον από τους σχετικούς καταλόγους που τηρούνται στη γραμματεία του.

Εκκρεμείς υποθέσεις

Καθώς μεγάλος αριθμός δικογραφιών στοιβάζονται στα ράφια των ειρηνοδικείων περιμένοντας εκδίκαση για το 2025 ή έως το 2030 (!), προβλέπεται επιτάγχυνση των διαδικασιών. Εντός 6 μηνών θα πρέπει για το σύνολο των εκκρεμών υποθέσεων να  επικαιροποιηθεί το περιεχόμενο των φακέλων τους. Θα πρέπει οι οφειλέτες που αναμένουν την εκδίκαση τη αιτήσεών τους να προσκομίσουν –τυχόν παράλειψη ισοδυναμεί με παραβίαση του καθήκοντος αληθείας και οδηγεί σε «αυτόματη» απόρριψη της ένδικης αίτησης-  νέα φορολογικά έγγραφα (εκκαθαριστικά, Ε1, Ε3, Ε9, εκκαθαριστικά ΕΝΦΙΑ), εκκαθαριστικά μισθοδοσίας/σύνταξης, πιστοποιητικά οικογενειακής κατάστασης, άδειες κυκλοφορίας αυτοκινήτων, και κάθε τι άλλο που αναφέρεται σε αλλαγή τόσο στα εισοδήματα και την περιουσία τους, όσο και στα έξοδά τους (αποδείξεις για ιατρικές δαπάνες, φροντιστήρια κλπ)

Εντός 4 μηνών θα μπορεί κάθε οφειλέτης να ζητά –ατελώς με κλήση, δηλαδή χωρίς την ανάγκη προσκόμισης γραμματίων προείσπραξης, παραβόλων, κλπ- το νέο προσδιορισμό της συζήτησης της αίτησής του. Αν δεν το πράξει αυτοβούλως, αυτεπάγγελτα η γραμματεία του Ειρηνοδικείου θα ορίσει, μετά το 4μηνο, νέα συζήτηση για όλες τις εκκρεμείς υποθέσεις. Η συζήτηση των εκκρεμών υποθέσεων θα πρέπει να γίνει υποχρεωτικά εντός 3 ετών. Ο οφειλέτης θα απαλλάσσεται από τα κόστη επίδοσης της κλήσης ή της νέας δικασίμου, αφού θα ενημερώνονται οι διάδικοι με κάθε πρόσφορο μέσο και τρόπο (εγγράφως, με φαξ, με email κλπ). 

Η επιτάχυνση ων διαδικασιών κρίνεται ασφαλώς ωφέλιμη. Όμως παραμένει σε συνάρτηση με την ενίσχυση τόσο του έμψυχου δυναμικού (δικαστές, υπάλληλοι) όσο και της υλικοτεχνικής υποδομής των Ειρηνοδικείων. Αν δε λάβει χώρα η ενίσχυση αυτή, δυστυχώς, η επιχειρούμενη επιτάχυνση θα μείνει μόνο στα χαρτιά.

Διαμεσολάβηση;

Παρότι το Υπουργείο Δικαιοσύνης μεριμνά για την προώθηση του θεσμού της διαμεσολάβησης και όλα όσα κατά καιρούς έχουν –ανεπίσημα- ακουστεί, δεν καθίσταται υποχρεωτική η υπαγωγή των υποθέσεων των υπερχρεωμένων νοικοκυριών σε διαμεσολάβηση (σε περίπτωση αποτυχίας της διαμεσολάβησης, που θα ήταν απαραίτητο στάδιο, θα μπορούσε ο οφειλέτης να ζητήσει δικαστική προστασία). Όλοι όσοι προκρίνουν την προώθηση του θεσμού της διαμεσολάβησης μέσω της διαπαιδαγώγησης των πολιτών θα τονίσουν πως όπου η διαμεσολάβηση κατέστη υποχρεωτική (βλ. Ιταλία) απέτυχε και εκφυλίστηκε στα μάτια της κοινωνίας ως παρωδία διαπραγμάτευσης. Ο αντίλογος άλλων προκρίνει την ταχεία εγκαθίδρυση της διαμεσολάβησης ως τρόπου εναλλακτικής επίλυσης των διαφορών μέσω της υποχρεωτικότητάς της. Σε κάθε περίπτωση, στην περίπτωση των νέων ρυθμίσεων για τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά, η διαμεσολάβηση δεν αναφέρεται καν. Ωστόσο η «διαφήμισή» της ως θεσμός και η γνωστοποίηση των πλεονεκτημάτων της θα αποτελέσουν τα κρίσιμα στάδια προκειμένου να πετύχει και έτσι να αποσυμφορηθούν τα Δικαστήρια από υποθέσεις που θα μπορούσαν να διευθετηθούν εναλλακτικά.

Συμπεράσματα

Οι νέες αλλαγές στο νόμο των υπερχρεωμένων νοικοκυριών, στον περιβόητο «νόμο Κατσέλη» κινούνται σε σωστή κατεύθυνση. Περιπτώσεις όπως η διεύρυνση των υπαγόμενων χρεών με τις οφειλές προς το δημόσιο ή τη ταχεία διευθέτηση των μικροφειλών (20.000 €) αποτελούν θετικά βήματα. Πολλά ερωτηματικά και αμφιβολίες υπάρχουν σχετικά με τα κριτήρια που θέτονται για την προστασία της πρώτης κατοικίας. Όταν οι αντικειμενικές αξίες δεν έχουν μεταβληθεί και συχνά υπερτερούν κατά πολύ των εμπορικών, όταν το συνολικό ύψος των οφειλών λαμβάνεται υπόψη (χωρίς να διευκρινίζεται το ύψος που μετά το πέρας αυτού δε θα προστατεύεται η πρώτη κατοικία), όταν το μικτό (δηλαδή όχι το καθαρό; Πως προσδιορίζεται το μικτό;) οικογενειακό εισόδημα (αφορά και συμβιούντες με τον οφειλέτη λ.χ. ενήλικα παιδιά, παππούδες-γιαγάδες συνταξιούχοι) καθίστανται κριτήρια τότε τα κενά είναι αρκετά μεγάλα. Σε περίπτωση που η κοινή υπουργική απόφαση κινείται σε λάθος βήματα ως προς τους παραπάνω προβληματισμούς, ελλοχεύει ο κίνδυνος απώλειας της πρώτης κατοικίας με ταυτόχρονη υπαγωγή σε δικαστική ρύθμιση οφειλών· σε μια τέτοια απευκταία περίπτωση αλλάζει άρδην ο σκοπός του νόμου, δηλαδή όχι απλά δεν επανεντάσσεται ομαλά στην κοινωνικοοικονομική ζωή ο οφειλέτης, αλλά στερείται και του μοναδικού «καταφυγίου» του.