Ο οσετιανός πόλεμος του 2008. Αντιπαράθεση Δύσης-Ρωσίας

Εισαγωγή

1. Όποιος σπέρνει θύελλες θερίζει ανέμους, αναφέρει η λαϊκή ρήση. Οι πολεμικές επιχειρήσεις στη Ν.Οσετία ήταν απλώς θέμα χρόνου για το πότε θα συμβούν. Η περίπτωσή της θυμίζει αρκετά αυτήν του Κοσσυφοπεδίου σε ό,τι έχει να κάνει με τα ζητήματα ανακήρυξης ανεξαρτησίας και αναγνώρισής της από τη διεθνή κοινότητα. Οι συγκρούσεις στην περιοχή άρχισαν στις 8 Αυγούστου, την ίδια ημέρα που ξεκινούσαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες στο Πεκίνο και έτσι ακυρώθηκε στα έργα, η στα λόγια διατυπωμένη, «ολυμπιακή εκεχειρία». H σύγκρουση μεταξύ Γεωργίας και Ρωσίας πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μια άτυπη διένεξη μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ-ΗΠΑ. Είναι έτσι μια ευκαιρία για τις μεγάλες αυτές δυνάμεις να κάνουν επίδειξη της ισχύος τους, προκειμένου να αποτρέψουν, η μία την άλλη, από το να επεκτείνουν τα συμφέροντά τους εις βάρος του άλλου.

Γενικά χαρακτηριστικά της Ν.Οσετίας

2. Η Οσετία, γεωγραφικά ανήκει στην περιοχή του Νότιου Καυκάσου. Το έδαφός της είναι ορεινό (συνολική έκταση 3.900 τ.χλμ.) και οι κάτοικοί στη Ν.Οσετία, της Γεωργίας, είναι περίπου 70.000. Οι Οσετιανοί[1] προέρχονται από τους αρχαίους Άλανες, και εγκαταστάθηκαν στην περιοχή το Μεσαίωνα οπότε και εκχριστιανήστηκαν[2]. Σήμερα το 61% των Οσετιανών είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι, ενώ υπάρχει και μειονότητα μουσουλμάνων σουνιτών. Ομιλούν τα οσετιανά, μια ινδοευρωπαϊκή γλώσσα, του ιρανικού κλάδου. Στη Ρωσία (Β.Οσετία) ζούν 515.000 Οσετιανοί, και στην Τουρκία περίπου 100.000[3]. Πολιτικά το βόρειο τμήμα της περιοχής ανήκει στη Ρωσική Ομοσπονδία, ενώ το Νότιο στη Γεωργία. Η Ν. Οσετία έχει ανακηρύξει μονομερώς την ανεξαρτησία της από την Γεωργία, στις αρχές του ‘90 Στην περιοχή διαμένει μεγάλος αριθμός πολιτών, στους οποίος η Μόσχα έχει χορηγήσει ρωσικό διαβατήριο, αν και δεν είναι ανήκουν φυλετικά στο ρωσικό έθνος, (πόσο δε μάλλον στο γεωργιανό). Τα συμφέροντα της Ρωσίας είναι δεδομένο ότι υπάρχουν στην ευρύτερη περιοχή του Καυκάσου και της Κασπίας. Τα τελευταία χρόνια (από το Νοέμβριο του 2003, οπότε έλαβε χώρα η επανάσταση των ρόδων[4]) η Γεωργία έχει ενταχθεί στις χώρες συμμάχους των ΗΠΑ. Έτσι η σύγκρουση μεταξύ Ρωσίας και Γεωργίας πρέπει να ειδωθεί μέσα από το πρίσμα των αμερικανορωσικών σχέσεων ανταγωνισμού στην ευαίσθητη περιοχή του Καυκάσου.

Ο πρώτος Εμφύλιος το 1991-1992

3. Το 1988 δημιουργείται το δημοφιλές οσετιανό κόμμα «Ademon Nykhas» και στις 10.11.1989 το τοπικό νοτιοσετιανό συμβούλιο καλεί τη σοβιετική διοίκηση της Γεωργίας να αναβαθμίσει την περιοχή σε «αυτόνομη δημοκρατία». Η άρνηση της Σοβιετικής Δημοκρατίας της Γεωργίας οδήγησε τους Νοτιοσετιανούς να αυτοανακηρυχθούν σε Σοβιετική Δημοκρατία, πλήρως κυρίαρχη εντός της ΕΣΣΔ (20.09.1990). Στις εκλογές του Δεκεμβρίου 1990 δε συμμετείχαν οι Οσετιανοί, οι οποίοι διενήργησαν ξεχωριστές εκλογές στη Ν.Οσετία. Η αντίδραση της Γεωργίας ήταν να παύσει το καθεστώς αυτονομίας της περιοχής στις 11.12.1990. Το 1991 στη Ν.Οσετία σημειώθηκαν συγκρούσεις μεταξύ των Οσετιανών και των Γεωργιανών. Το αποτέλεσμα ήταν περίπου 1.000 νεκροί, 100.000 Οσετιανοί πρόσφυγες στη Β. Οσετία, και 23.000 Γεωργιανοί πρόσφυγες στη Γεωργία[5].

3.1 Με τη διάλυση της ΕΣΣΔ, οι ΗΠΑ αναγνώρισαν σαν νόμιμα σύνορα, αυτά που ίσχυαν πριν το 1933 (προτού η ΕΣΣΔ υπογράψει με τους Ναζί το Σύμφωνο Μολότωφ-Ρίμπεντροπ) και ως εκ τούτου τη Ν.Οσετία τη θεωρούσαν σαν τμήμα της Γεωργίας και όχι ως ανεξάρτητο κράτος[6]. Η ΕΕ, Ο ΟΑΣΕ και ο ΟΗΕ δεν αναγνώρισαν νομικά (de jure) την ανεξαρτησία της περιοχής. Έτσι θεωρούν τη Ν.Οσετία έδαφος της Γεωργίας.

3.2 Το 1992, προκειμένου να αποφευχθεί μεγάλη σύγκρουση Ρωσίας – Γεωργίας υπογράφηκε συμφωνία κατάπαυσης πυρός μεταξύ οσετιανών και γεωργιανών δυνάμεων. Στις 6 Νοεμβρίου 1992 ο ΟΑΣΕ εγκατέστησε αποστολή στη Γεωργία για να παρακολουθεί τις επιχειρήσεις διατήρησης της ειρήνης. Υπό την αιγίδα του ΟΑΣΕ και της Ρωσίας ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις στις 30.10.1995. Το Μάιο του 1996 κατέληξαν στην υπογραφή Μνημονίου για «μέτρα προώθησης της ασφάλειας και εμβάθυνσης εμπιστοσύνης», όπου καταδικάζονταν επίσης η χρήση βίας από τους Οσετιανούς και Γεωργιανούς. Στια διαπραγματεύσεις συμμετείχαν ο γεωργιανός πρόεδρος Σεβαρνάτζε και ο de facto οσετιανός πρόεδρος Τσιμπίροφ. Έως το καλοκαίρι του 2004 η κατάσταση στην περιοχή θα μπορούσε λεχθεί ότι ήταν γενικά ειρηνική.

Το υπόβαθρο του οσετιανού πολέμου του 2008

4. Οι εξελίξεις προς τη σύγκρουση επιταχύνθηκαν από τη συρροή δύο γεγονότων. Αφενός μεν η επανάσταση των ρόδων στη Γεωργία, όπου ο ρωσόφιλος Σεβαρνάτζε αντικαταστάθηκε από το Σαακασβίλι, που έστρεψε την εξωτερική πολιτική της χώρας προς τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ. Αφετέρου δε η κήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσόβου, όπου οι συγκρίσεις με τη Ν.Οσετία (αλλά και την Αμπχαζία) είναι αναπόφευκτες.

Η επανάσταση των Ρόδων

4.1 Από την ανεξαρτησία της Γεωργίας έως το 2003, τη χώρα κυβερνούσε ο Έντουαρτ Σεβαρνάτζε. Η πολιτική του οδήγησε τη χώρα σε οικονομικό μαρασμό (το στενό του περιβάλλον έλεγχε το 70% του ΑΕΠ της χώρας), εγκληματικότητα, ενώ οι περιοχές της Αμπχαζίας, Ν.Οσετίας και Ατζάρας ήταν εκτός του ελέγχου της κεντρικής κυβέρνησης. Παρόλο που ήταν ΥπΕξ της ΕΣΣΔ επί Γκορμπατσώφ, συγκρούστηκε με το Γέλτσιν, γιατί παρείχε καταφύγιο στους Τσετσένους, δέχονταν οικονομική και στρατιωτική βοήθεια από τις ΗΠΑ, αλλά δεν έφτασε στο σημείο να οδηγηθεί σε αλλαγή πλεύσης της φιλορωσικής πολιτικής[7]. Τις βουλευτικές εκλογές της 2^ης Νοεμβρίου 2003 κέρδισε το κόμμα του, αλλά ο ηγέτης της αντιπολίτευσης Μίκαελ Σαακασβίλι θώρησε τις εκλογές προϊόν νοθείας. Έτσι στα μέσα Νοεμβρίου έλαβαν χώρα μεγάλες διαδηλώσεις στην Τιφλίδα (πρωτοστατούσε η νεολαιίστικη οργάνωση Kmara= αρκετά) και άλλες ΜΚΟ). Η αποκορύφωση των διαδηλώσεων έγινε στις 22 Νοεμβρίου όπου και αναγκάστηκε ο Σεβαρνάτζε να παραιτηθεί. Στις 4 Ιανουαρίου 2004 ο Σαακασβίλι εξελέγη πρόεδρος και στις 28 Μαρτίου διενεργήθηκαν νέες βουλευτικές εκλογές. Το Μάιο της ίδιας χρονιάς εκδιώχθηκε από την αποσχισθείσα περιοχή της Ατζαρίας ο ηγέτης της Ασλάν Αμπασίτζε και η κεντρική κυβέρνηση της Γεωργίας ανέκτησε τον έλεγχο της περιοχής (τα γεγονότα της Ατζαρίας χαρακτηρίστηκαν ως η δεύτερη επανάσταση των ρόδων)[8].

4.2 Ο Σαακασβίλι είναι ένας αμερικανοτραφής πολιτικός, Από το 1995, σε ηλικία 28 ετών, εξελέγη βουλευτής, ενώ διατέλεσε το 2000 αντιπρόεδρος στη Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης. Την ίδια χρονιά ορκίστηκε έγινε υπουργός δικαιοσύνης στην κυβέρνηση του Σεβαρνάτζε και παραιτήθηκε το 2001 κατηγορώντας την κυβέρνηση ως ανήθικη. Μετά την επανάσταση των ρόδων, στις 4 Ιανουαρίου 2004 εξελέγη πρόεδρος με ποσοστό ψήφων 96%. Αμέσως άλλαξε τη σημαία της χώρας, αποκηρύσσοντας το παρελθόν της διακυβέρνησης Σεβαρνάτζε.

Στροφή προς τα δυτικά για την εξωτερική πολιτική της Γεωργίας

4.3 Στην εξωτερική πολιτική, επιδίωξε προσέγγιση με τις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ και την ΕΕ, αλλά δεν οδηγήθηκε σε σύγκρουση με τη Ρωσία. Η οικονομική πολιτική του είχε αποτελέσματα και τούτο αναγνωρίστηκε και από την Παγκόσμια Τράπεζα[9]. Στις σχέσεις της διακυβέρνησής του με αυτή του Μπους στις ΗΠΑ σημειώθηκε έντονη κινητικότητα. Ο Σαακασβίλι επιδίωξε την ένταξη στο ΝΑΤΟ και την αυξημένη συνεργασία με την ΕΕ. Έτσι συμμετείχαν γεωργιανά στρατεύματα στη «συμμαχία προθύμων», στο Αφγανιστάν και το Ιράκ[10]. Επίσης βελτίωσε τις σχέσεις της χώρας με χώρες της ανατολικής Ευρώπης και το Ισραήλ. Η προθυμία του για στενή συνεργασία με τις ΗΠΑ ενόχλησαν τη Ρωσία που έβλεπε την αντίπαλη υπερδύναμη να αποκτά ένα στενό σύμμαχο ακριβώς στα σύνορά της[11]. Τις ανησυχίες της Ρωσίας για την επέκταση του ΝΑΤΟ στη Γεωργία, συμμερίστηκαν και τα άλλα νατοϊκά κράτη και έτσι, παρόλο που η Γεωργία συμμετέχει από τις 14 Φεβρουαρίου 2005 στο νατοϊκό πρόγραμμα Συνεργασία για την Ειρήνη (PfP), δεν κατάφερε να λάβει στη Σύνοδο του Βουκουρεστίου καθεστώς υποψήφιας για ένταξη χώρας (Membership Action Plan)[12].

4.4 Όσον αφορά τις σχέσεις της Γεωργίας με την ΕΕ, από την 1^η Ιουλίου 1999 έχει τεθεί σε εφαρμογή η Συμφωνία Υποψηφιότητας και Συνεργασίας (Partnership and Cooperation Agreement-PCA) ενώ υπάρχει συνεργασία και στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας (European Neighbourhood Policy-ΕΝΡ)[13]. Το αντίστοιχο σχέδιο δράσης εγκρίθηκε στο Συμβούλιο Συνεργασίας ΕΕ-Γεωργίας στις 14.11.2006. Αξίζει να σημειωθεί ότι για το χρονικό διάστημα 2007-2010 η ΕΕ θα χρηματοδοτήσει τη Γεωργία με 210 εκ. € (στα πλαίσια του Εθνικού Ενδεικτικού Προγράμματος-National Indicative Programme/NIP).

4.5 Οι ρωσογεωργιανές σχέσεις μετά την επανάσταση των ρόδων διήλθαν κρίση. Αφορμή ήταν οι ειρηνευτικές δυνάμεις της Κοινοπολιτείας (ουσιαστικά ρωσικές) στην Αμπχαζία και τη Ν.Οσετία. Η Γεωργία κατηγορούσε τη Μόσχα ότι τα στρατεύματα δεν ήταν ουδέτερα αλλά εξυπηρετούσαν ρωσικά συμφέροντα. Το 2006 χαρακτηρίστηκε από κατηγορίες εκατέρωθεν για κατασκοπία και μομφές από τη Γεωργία (και άλλες δυτικές ΜΚΟ) για παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων Γεωργιανών που απελαύνονταν από τη Ρωσία[14]. Το 2007 συνέβησαν 2 στρατιωτικά ατυχήματα (;) με ελικόπτερο αφενός και ρίψη πυραύλου λίγο έξω από την Τιφλίδα αφετέρου[15]. Λάδι στη φωτιά έριξαν και δηλώσεις Ρώσου διπλωμάτη στην Τιφλίδα περί αφομοίωσης των Γεωργιανών από τους Ρώσους[16]. Στις 7 Νοεμβρίου ο Σαακασβίλι βρέθηκε αντιμέτωπος με διαδηλώσεις της αντιπολίτευσης ενάντια στην πολιτική του, που ευνοούσε τη διαπλοκή και τη διαφθορά. Χρησιμοποίησε βία για να τις καταστείλει και προκήρυξε ταυτόχρονα πρόωρες προεδρικές εκλογές για τις 8 Ιανουαρίου 2008, τις οποίες και κέρδισε με ποσοστό 52.5% και τον ΟΑΣΕ να καταγγέλει παρατυπίες στις διαδικασίες. Ο Σαακασβίλι κατηγόρησε τη Ρωσία ότι ενθαρρύνει τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις. Στις αρχές του 2008 οι γεωργιανορωσικές σχέσεις παρουσίαζαν βελτίωση. Στις 22 Φεβρουαρίου 2008 μάλιστα συναντήθηκε ο Σαακασβίλι με τον Πούτιν και συζητήθηκε η άρση του οικονομικού εμπάργκο που είχε επιβάλλει η Ρωσία. Παρόλα αυτά διατηρούνταν η ένταση στην Αμπχαζία, καθώς τον Απρίλιο του 2008 σημειώθηκαν πτώσεις ρωσικών αεροπλάνων στην περιοχή. Η Γεωργία κατηγορούσε τη Ρωσία για παραβίαση των συνόρων της και παράλληλα ότι ενισχύει τη στρατιωτική παρουσία της (μέσω της ειρηνευτικής δύναμης της Κοινοπολιτείας) στην Αμπχαζία. Η Γεωργία απειλούσε τη Ρωσία με βέτο στις προσπάθειες της τελευταίας για ένταξη στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου και κατηγορούσε τη Ρωσία ότι παρεμποδίζει την ένταξή της ΝΑΤΟ[17].

Τα αίτια του πολέμο. Αγωγοί-επέκταση ΝΑΤΟ

5. Η έναρξη των συγκρούσεων τον Αύγουστο του 2008 στη Ν.Οσετία είναι ένα γεγονός αναπόφευκτο μα όχι και αναμενόμενο. Η εστία της έντασης μετατοπίστηκε από την Αμπχαζία, ανατολικότερα, στην Οσετία. Ζήτημα αποτελεί η στάση των Αμπχαζίων στη σύγκρουση της Οσετίας. Η δημιουργία θερμών γεγονότων στην Αμπχαζία ίσως αποτελέσει δέλεαρ για τους αυτονομιστές που θα δουν μια ευκαιρία διευθέτησης των προβλημάτων και σε Οσετία και σε Αμπχαζία[18]. Οι συγκρούσεις άρχισαν στις 7 Αυγούστου, όταν γεωργιανά στρατεύματα βομβάρδισαν την πρωτεύουσα της Ν.Οσετίας, Τσχινβάλι.. Ο ρωσικός στρατός εισέβαλε στην περιοχή ενώ ο Ρώσος πρόεδρος Μεντβέντεφ επικαλέστηκε την προστασία των Ρώσων πολιτών[19]. Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν έχει κηρύξει η Ρωσία τον πόλεμο στη Γεωργία, ενώ η Γεωργία θεωρεί ότι βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση με τη Ρωσία[20].

5.1 Τα γεγονότα στη Ν.Οσετία είναι ενδεικτικά του κλίματος που επικρατεί στην περιοχή[21]. Η Ρωσία νιώθει ότι απειλείται από τη διαρκή επέκταση του ΝΑΤΟ προς τα σύνορά της. Η Γεωργία συνιστά ενδεικτική περίπτωση της έντασης μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας. Η χώρα ανήκει στο κλαμπ των ακραία αμερικανόφιλων χωρών. Παρόλη την αποτυχία της διακυβέρνησης Μπους να ενταχθεί η Γεωργία στο ΝΑΤΟ, δεν παύει η τελευταία να αποτελεί ένα γεωστρατηγικό σύμμαχο των ΗΠΑ στην περιοχή. Η Γεωργία έχει αποστείλει 2.000 στρατιώτες στο Ιράκ ενώ ο στρατός της είναι εξοπλισμένος, από το 2002, με αμερικανικό υλικό και εκπαιδευμένος από αξιωματικούς των ΗΠΑ. Επιπλέον αξίζει να τονιστεί ότι η Γεωργία έχει προβεί σε επενδύσεις σε πολεμικό υλικό ύψους 0,99 δισ. $ (4,5% του ΑΕΠ της)[22]. Εύλογα εξάγεται το συμπέρασμα ότι οι συγκρούσεις στη Ν.Οσετία σχετίζονται με τις επιδιώξεις του ΝΑΤΟ σε βάρος της Ρωσίας (αρκεί να συνδυαστεί με την αντιπυραυλική ασπίδα στην Αν.Ευρώπη, την ενίσχυση των Βαλτικών χωρών και την προσέγγιση ΝΑΤΟ-Ουκρανίας) και την αντίδραση της Ρωσίας.

5.2 Επιπλέον σημαντική παράμετρος είναι το γεγονός ότι από τη Γεωργία διέρχεται ο μοναδικό αγωγός πετρελαίου της Κασπίας (Μπακού-Τιφλίδα-Τσεϊχάν) που δεν διέρχεται από τη Ρωσία και το ότι ο σχεδιαζόμενος αγωγός ΝΑBUCCO[23] (Μπακού-Τιφλίδα-Άγκυρα-Κων/πολη) θα διέρχεται από τη Γεωργία. Η σημασία έτσι της Γεωργίας είναι πολύ σημαντική και γι’ αυτό οι ΗΠΑ στηρίζουν έντονα την πολιτική της. Από την άλλη υπάρχει η προσέγγιση ότι η Γεωργία δεν επιθυμεί ειλικρινά έναν πόλεμο στην περιοχή, αφού θα βγει κερδισμένη η Ρωσία, τόσο στρατιωτικά όσο και πολιτικά καθώς θα κινδυνέψει η ηγεσία του Σαακασβίλι από τις αντιδράσεις του λαού αλλά και θα διακοπούν οι διαπραγματεύσεις για το ζήτημα της Αμπχαζίας[24]. Τούτο διαφάνηκε από το γεγονός ότι η Γεωργία ξεκίνησε τις εχθροπραξίες, στηριζόμενη στο γεγονός ότι θα επέρχονταν άμεση κατάπαυση, υπό την εποπτεία της Δύσης και ότι θα έφερνε τους Ρώσους ενόψει τετελεσμένων γεγονότων (δυστυχώς για τη Γεωργία και τους νεκρούς αμάχους η σύρραξη γενικεύτηκε και μόνο θερμό επεισόδιο δεν παρέμεινε) Ίσως ούτε οι ΗΠΑ να θέλουν μια έντονη σύγκρουση με τη Ρωσία όσο είναι ανοικτό το θέμα του Ιράν και απαιτείται η ομοφωνία στο Σ.Α. του ΟΗΕ.

Νομικά εμπόδια. Δυο μέτρα, δυο σταθμά

6. Η περίπτωση της Οσετίας αναδεικνύει όλα εκείνα τα νομικά κενά που παραμένουν στο ζήτημα της ανεξαρτητοποίησης του Κοσόβου[25]. Η Ρωσία επιτέθηκε σε μια κυρίαρχη χώρα, παραβιάζοντας τα σύνορά της (παραβίαση του αρθρ. 2 παρ.4 Χάρτη ΟΗΕ). Τούτο το έκανε προκειμένου να προστατεύσει τα ανθρώπινα δικαιώματα των πολιτών της (ανθρωπιστική επέμβαση[26]) από τα πυρά των γεωργιανών στρατευμάτων. Από την άλλη τούτο συνέβη δίχως έγκριση από το Σ.Α. του ΟΗΕ (κεφ. VII Χάρτη ΟΗΕ), οπότε δεν μπορεί να γίνει δεκτή η εξαίρεση του άρθρ. 2. Επίσης και να γίνει δεκτό το επιχείρημα ότι οι ρωσικές δυνάμεις αποτελούν ουσιαστικά την ειρηνευτική δύναμη της συμφωνίας του 1995 (ενώ ο Σαακασβίλι τις χαρακτήρισε εισβολείς) λείπει η έγκριση από το Σ.Α. του ΟΗΕ[27]. Αλλά ούτε δικαίωμα αυτοάμυνας υπήρχε διότι η Γεωργία δεν επιτέθηκε στη Ρωσία. Δε θα μπορούσε να γίνει δεκτό ότι υπάρχει ανεξάρτητο κράτος (η Ν.Οσετία) η οποία ζήτησε τη βοήθεια της Ρωσίας για άμυνα, καθώς νομικά η πρώτη δεν υφίσταται. Άρα νομικά η επέμβαση της Ρωσίας είναι παράνομη. Βέβαια θα μπορούσε να επικαλεστεί και διεθνές έθιμο (την περίπτωση του Κοσσυφοπεδίου), που όμως όπως τονίζουν άλλα κράτη, το Κόσοβο είναι μοναδική περίπτωση[28], αλλά ανακύπτει το ερώτημα πόσο το εθιμικό δίκαιο δημιουργείται παραβιάζοντας το θετό διεθνές. Έτσι η περίπτωση της Ν.Οσετίας δείχνει τα δυο μέτρα και σταθμά που ακολουθούν τα κράτη στις διεθνείς σχέσεις. Από τα παραπάνω γίνεται αντιληπτό, ότι έχει μεγάλη σημασία και ο πόλεμος της προπαγάνδας[29]. Και οι δύο πλευρές αντιμαχόμενες πλευρές επιδιώκουν να παρουσιάσουν εαυτούς ως θύματα εγκλημάτων κατά των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (εθνοκάθαρση, γενοκτονία κ.α.) προκειμένου να δικαιολογήσουν τις πολεμικές ενέργειες, ως χρήση βίας για ανθρωπιστικούς λόγους. Τέλος ερωτήματα θα εγείρει η ρωσική προέλαση στο γεωργιανό έδαφος (πόλη Γκόρι) ή ο ναυτικός αποκλεισμό της Γεωργίας από τη Μαύρη Θάλλασα. Αν υποθέσουμε ότι η Ρωσία θεωρεί ως ανεξάρτητο κράτος τη Ν.Οσετία, μπορεί (;) ως ένα βαθμό να υποστηρίξει ότι η Ν.Οσετία της ζήτησε να αμυνθεί υπέρ αυτής εις βάρος γεωργιανής επίθεσης. Η προέλαση όμως στο γεωργιανό έδαφος, σαφώς, υπερβαίνει τα αναγκαία μέτρα άμυνας (κεφ. VII ΧΟΗΕ) και δύσκολα θα θεωρηθεί αμυντική ενέργεια, αφού πλέον έχει χαρακτήρα επίθεσης.

Συμπεράσματα

7. Όλα τα παραπάνω ίσως να είναι περιττά, όταν αντιληφθεί κανείς το δράμα των προσφύγων, των αμάχων, των νεκρών πολιτών και των στρατιωτικών απωλειών, εκατέρωθεν[30]. Στην διαδικασία ειρήνευσης θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα για την αποκατάσταση των καταστροφών, σε μια ήδη οικονομικά προβληματική περιοχή. Θα πρέπει να κατασκευαστούν εκ νέου υποδομές, κατοικίες, μονάδες παραγωγής αλλά και να ενισχυθούν όλοι όσοι βίωσαν σαν πολίτες τις συγκρούσεις. Το μεγάλο ζήτημα είναι όμως το κατά πόσο η ειρήνη θα διαρκέσει στον Καύκασο.

---

[1] Georgiy I. Mirsky, «On Ruins of Empire: Ethnicity and Nationalism in the Former Soviet Union», σελ. 28

[2] David Marshall Lang, «The Georgians», New York, σελ. 239

[3] Ρωσική απογραφή 2002, και σε UNHCR, WriteNet reports, «The north caucasian diaspora in Turkey»

[4] Αναφορά του U.S. Institute of Peace«Georgia's Rose Revolution: A Participant's Perspective», Ιούλιος 2006

[5] Human Rights Watch/Helsinki, «Russia. The ingush-ossetian conflict in the prigorofnyi», Μάιος 1996

[6] TIME Magazine, «America Abroad», 10 Ιουνίου 1991

[7] M.Goodman, C.M. Eudahl, «Wars of Eduard Shevardnadze», σελ. 257-285

[8]Tinatin Khidasheli, «The Rose Revolution has wilted», International Herald Tribune, Paris, 08.12.2004

[9] Rankings - term of «ease of doing business», World Bank Group

[10] Αρθρ. BBC, «Georgia to double troops in Iraq»., 09.05.2007

[11] Βλ. χαρακτηριστικά σε άρθρ. της Ρravda, «Another Georgia to appear on the US map»., 17.06.2005

[12] Αξίζει να αναφερθεί ότι παράλληλα με τις προεδρικές εκλογές, στις 5 Ιανουαρίου 2008 διεξήχθη και δημοψήφισμα για την ένταξη της Γεωργίας στο ΝΑΤΟ, με 77% των ψήφων υπέρ της ένταξης.

[13] Country Report Georgia{COM(2005) 72 final,, SEC(2005) 288/3 καθώς και σε EU/GEORGIA ACTION PLAN

[14] The Human Rights Watch «Russia Targets Georgians for Expulsion», 01.10.2007

[15] The Guardian, «Georgia accuses Russia of bombing village», 10.08.2007

[16] Civil Georgia, «Row over Russian Envoy's 'Dying-Out Nation' Remarks», 24.09.2007

[17] The Wall Street Journal, »Russia-Georgia Tensions Flare Up», 30.04.2008

[18] BBC, «rebels in Abkhazia say they have begun an operation against Georgian forces», 12.08.2008

[19] BBC, «Russian tanks enter South Ossetia», 08.08.2008

[20] CNN, «Georgia declares state of war with Russia», 09.08.2008

[21] James Nixey, «Georgia and Russia, feeling the heat», The World Today, Vol. 62, nο.12

[22] Ιστολόγιο: blog.wired.com/defense/2008/08/the-new-war-in.html

[23] Μ.Εμμανουηλίδη, «Ενεργειακό οικονομικό διεθνές περιβάλλον, η στάση της Ελλάδας, ο ρόλος του αγωγού Μπουργκάς- Αλεξ/πολη», σελ. 38-41

[24] Economist, «Georgia’s war worries», 08.08.2008 και «The Caucasus. Bang bang, who’s dead» 07.08.2008

[25] D.H. Joyner, «The Kosovo Intervention: Legal Analysis and a More Persuasive Paradigm», EJIL (2002), Vol. 13 No. 3, σελ. 597-619

[26] J.L.Holzgrefe και Robert O. Keohane «Humanitarian intervention. Ethical, Legal, and Political Dilemmas», εκδ. Cambridge, 2003 σελ. 18 και 130 και σε Εμ. Ρούκουνα, «Διεθνής προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων» εκδ. Βιβλιοπωλείο της ΕΣΤΙΑΣ, 1995, σελ.39 επ.

[27] Τimesonline.co.uk, «Russian President Dmitry Medvedev says Georgia must pull out of South Ossetia», 09.05.2008

[28] D.Bilefskty, «Kosovo declares independenceΙ», International Herald Tribune Europe, 17.02.2008

[29] B. H. Bagdikian, Y.R. Kamalipour, N. Snow, «War, Media and Propaganda: A Global Perspective» σελ. 219 επ.

[30] UNHCR Briefing Notes, «Georgia: Thousands reported on the move in South Ossetia», 08.08.2008

ΣΥΜΠΡΑΞΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ. ΕΝΝΟΙΑ, ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ, ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ, ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ, ΕΡΓΑ.

Εισαγωγή

1. Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται η υποχώρηση του κράτους από τη χρηματοδότηση μεγάλων έργων. Η κατασκευή υποδομών πλέον πραγματοποιείται είτε με σύμβαση με τον ιδιωτικό τομέα είτε με σύμπραξη δημοσίου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ)[1]. Η σημασία των ΣΔΙΤ είναι πολύ σημαντική αν αναλογιστεί κανείς την αδυναμία των δυτικών οικονομιών να χρηματοδοτήσουν με δημόσιους πόρους μεγάλα έργα υποδομών. Με τις ΣΔΙΤ επιτυγχάνεται η χρηματοδότηση της κατασκευής, λειτουργίας και συντήρησης μιας υποδομής ή μιας υπηρεσίας παροχής από ιδιωτικά κεφάλαια και φορείς. Κατά τον τρόπο αυτό το κράτος δεν αναλαμβάνει το κόστος των υποδομών και υπηρεσιών που παρέχει στους πολίτες[2]. Σε αντιστάθμισμα όμως είτε ο ιδιώτης εισπράττει κάποια ανταποδοτικά τέλη για ένα καθορισμένο χρονικό διάστημα είτε αποπληρώνεται απευθείας από το δημόσιο με τις «πληρωμές διαθεσιμότητας» σε έργα μη ανταποδοτικού χαρακτήρα. Έτσι δίκαια οι ΣΔΙΤ έχουν χαρακτηριστεί ως μια εύκαμπτη ζώνη ανάμεσα στο κράτος και στην επιχειρηματικότητα[3].

Πρώιμες μορφές

2. Οι ΣΔΙΤ εμφανίστηκαν στη δεκαετία του 1980 στη Μ. Βρετανία. Η αδυναμία της διακυβέρνησης Θάτσερ να χρηματοδοτήσει μεγάλα δημόσια έργα, λόγω της οικονομικής πολιτικής περικοπής των δημοσίων δαπανών, οδήγησε το 1992, τη διάδοχο κυβέρνηση Μέιτζορ στη θεσμοθέτηση της Ιδιωτικής Οικονομικής Πρωτοβουλίας (Private Finance Initiative-PFI)[4]. Τις πρωτοβουλίες αυτές ενθάρρυναν και οι Εργατικοί του Μπλερ. Σήμερα πολλά κράτη έχουν υιοθετήσει τις ΣΔΙΤ, σε σημεία που να υπερέχουν των έργων που κατασκευάζονται μέσω προγραμμάτων δημοσίων επενδύσεων. Έτσι χώρες όπως η Πορτογαλία, η Ισπανία ή η Ολλανδία στην Ευρώπη, αλλά και η Αυστραλία, ΗΠΑ, Καναδάς προχωρούν στην βελτίωση των υποδομών και υπηρεσιών τους μέσω των ΣΔΙΤ.

Νομική φύση, Ν. 3389/2005

3. Τη νομική φύση και τη λειτουργία των ΣΔΙΤ καθορίζει ο νόμος πλαίσιο 3389/2005[5]. Ο νόμος αυτός συνιστά το νομικό πλαίσιο λειτουργίας των ΣΔΙΤ. Θεσπίζει δύο νέα όργανα, τη Διυπουργική Επιτροπή ΣΔΙΤ και την Ειδική Γραμματεία ΣΔΙΤ[6]. Διακρίνει επίσης τα έργα που θα κατασκευαστούν με τις ΣΔΙΤ σε ανταποδοτικά και σε μη ανταποδοτικά. Θεσμοθετεί τη διαδικασία αξιολόγησης και έγκρισης των έργων ΣΔΙΤ. Ακόμα, ορίζει τις διαγωνιστικές διαδικασίες και εξασφαλίζει τον υγιή και ανόθευτο ανταγωνισμό. Επίσης το νομικό πλαίσιο ολοκληρώνεται με τις κοινοτικές διατάξεις. Έτσι αν και δε γίνεται ρητή αναφορά στις ΣΔΙΤ, ισχύει η Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (άρθρ. 43-49 ΣΕΚ) που αφορούν την ελευθερία εγκατάστασης και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, έχει αναγνωριστεί ότι η χρησιμοποίηση ΣΔΙΤ θα μπορούσε να συμβάλει στην υλοποίηση διευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών. Επιπλέον, εφαρμόζονται λεπτομερείς διατάξεις στις περιπτώσεις που καλύπτονται από τις οδηγίες για το συντονισμό των διαδικασιών σύναψης δημοσίων συμβάσεων[7]. Κρίνεται έτσι επιβεβλημένη η ανάγκη έκδοσης οδηγίας που θα εναρμονίζει τις εθνικές νομοθεσίες στα θέματα των ΣΔΙΤ[8].

3.1 Ταυτόχρονα με τις ΣΔΙΤ διατηρούνται σε ισχύ τόσο οι Ιδιωτικές Συμβάσεις που συνάπτει το Δημόσιο ή οι ΟΤΑ (συμβάσεις παραχώρησης, λ.χ. συμβάσεις Electric Power Company και Ulen Co. στη δεκαετία του 1920, αεροδρόμιο Σπάτων, γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου). Επιπλέον συνεχίζεται, με ασφαλώς ελαττωμένους πόρους (ελληνικούς και κοινοτικούς) λόγω δημοσιονομικών προβλημάτων, το πρόγραμμα δημόσιων επενδύσεων (λ.χ. μετρό Θεσσαλονίκης)

Βασικές έννοιες-όργανα

3.2 Σε ό,τι αφορά τον ελληνικό νόμο 3389/2005 χρήζουν αποσαφήνισης κάποιες έννοιες. Έτσι στο άρθρ. 1 παρ. 2 δίνεται ο ορισμός των ΣΔΙΤ. Σε αυτόν ορίζεται ότι αντικείμενο των ΣΔΙΤ είναι η εκτέλεση έργων ή και η παροχή υπηρεσιών. Το αντικείμενο των Συμβάσεων ανήκει στην αρμοδιότητα του Δημοσίου Φορέα βάσει διάταξης νόμου ή βάσει σύμβασης ή βάσει του καταστατικού του. Η Σύμβαση προβλέπει ότι η χρηματοδότηση θα γίνει εν όλω ή εν μέρει με κεφάλαια και πόρους που εξασφαλίζει ο Ιδιωτικός Φορέας, ενώ η Σύμβαση είναι από επαχθή αιτία[9]. Επιπρόσθετα ο Ιδιωτικός Φορέας αναλαμβάνει ουσιώδες μέρος των κινδύνων[10]. Δεν μπορούν να υπαχθούν στις ΣΔΙΤ δραστηριότητες, που ανήκουν κατά το Σύνταγμα άμεσα και αποκλειστικά στο Κράτος (π.χ. η εθνική άμυνα, η αστυ­νόμευση, η απονομή της δικαιοσύνης και η εκτέλεση των ποινών που επιβάλλονται από τα αρμόδια δικαστήρια-όσον αφορά τον κλάδο της παροχής των ανάλογων υπηρεσιών) [11]. Τέλος δεν υπάγονται στις ΣΔΙΤ όσα έργα ξεπερνούν, προ Φ.Π.Α., το ποσό των 200 εκ. ευρώ (με το σκεπτικό να μην αφορούν τα ΣΔΙΤ τις μεγάλες κατασκευαστικές, αλλά και εταιρίες μικρού και μεσαίου μεγέθους).

3.3 Δημιουργείται ακόμα η Διυπουργική Επιτροπή ΣΔΙΤ (ΔΕΣΔΙΤ)[12]. Αυτή εξειδικεύει την κυβερνητική πολιτική στα θέματα εκτέλεσης έργων με ΣΔΙΤ. Μετέχουν οι υπουργοί Οικονομίας, ΠΕΧΩΔΕ και Ανάπτυξης. Εγκρίνει την υπαγωγή των συμπράξεων στις διατάξεις του νόμου και αποφασίζει για το ποσοστό συμμετοχής του Δημοσίου στη χρηματοδότηση της κατασκευής της υποδομής ή υπηρεσίας. Έπειτα συστήνεται η Ειδική Γραμματεία ΣΔΙΤ (στα πλαίσια του Υπ.ΕΘν.Οικ. & Οικονομικών). Αυτή αποτελεί τον κεντρικό μηχανισμό λειτουργίας των ΣΔΙΤ από κρατικής πλευράς. Αξιολογεί (προωθώντας τις σχετικές προτάσεις στην Διυπουργική) και παρακολουθεί τα έργα. Ταυτόχρονα διαχέει τεχνογνωσία και πληροφορίες σε τυχόν άλλους εμπλεκόμενους φορείς (δημόσιους και ιδιώτες). Παρόλα αυτά δεν προκηρύσσει η ίδια τα έργα, πολλώ δε μάλλον δεν τα εκτελεί.

Έργα ΣΔΙΤ

3.4 Τα έργα ΣΔΙΤ διακρίνονται σε ανταποδοτικά ή μη. Ως ανταποδοτικά έργα ΣΔΙΤ νοούνται εκείνα τα έργα ή οι υπηρεσίες, στις οποίες πέρα από τη χρηματοδότηση, το σχεδιασμό, την κατασκευή και τη συντήρησή τους, οι ιδιωτικοί φορείς αναλαμβάνουν και την εκμετάλλευσή τους (με είσπραξη λ.χ. διοδίων σε αυτοκινητόδρομο). Έτσι από την εκμετάλλευση αυτή, μέσω της είσπραξης τελών από τους τελικούς χρήστες για τη χρήση του έργου ή της υπηρεσίας, οι ιδιωτικοί φορείς αποπληρώνουν την αρχική χρηματοδότηση και προσδοκούν στην εξασφάλιση εύλογου κέρδους. Ο ιδιωτικός φορέας αναλαμβάνει πέραν του κινδύνου της χρηματοδότησης και κατασκευή και τον κίνδυνο της ζήτησης[13]. Συνήθως αφορά έργα στις μεταφορές, την ενέργεια, το περιβάλλον, τον τουρισμό κ.α. Άρα ο κίνδυνος είναι ψηλός (high risk) καθώς τα προσδοκώμενα κέρδη εξαρτώνται από τη ζήτηση. Ανάλογα υψηλές είναι βέβαια και οι αποδόσεις του κεφαλαίου.

3.5 Ως μη ανταποδοτικά έργα ΣΔΙΤ νοούνται εκείνα τα έργα ή οι υπηρεσίες, στις οποίες δεν υπάρχει το στοιχείο της εκμετάλλευσης για τους ιδιωτικούς φορείς. Ο ιδιώτης αποπληρώνεται απ’ ευθείας από το κράτος, ενώ αναλαμβάνει τους κινδύνους χρηματοδότησης και κατασκευής, όχι όμως και αυτόν της ζήτησης[14]. Αντ’ αυτού επιβαρύνεται με τον κίνδυνο της διαθεσιμότητας. Ο κίνδυνος που αναλαμβάνει ο ιδιώτης είναι χαμηλός (low risk) καθώς δεν εξαρτώνται τα κέρδη από τη ζήτηση, αλλά από η διαθεσιμότητα. Έτσι τα έσοδα είναι συνάρτηση της τήρησης των προδιαγραφών απόδοσης. Αφορά τα κοινωνικού χαρακτήρα έργα, δηλαδή σχολεία, δημόσιες υπηρεσίες, νοσοκομεία, στρατιωτικές/αστυνομικές/πυροβεστικές εγκαταστάσεις κ.α.

Διαδικασίες

3.6 Για την υπογραφή μιας ΣΔΙΤ απαιτείται ο Δημόσιος φορέας να υποβάλει πρόταση προς τη ΕΓΣΔΙΤ[15]. Η τελευταία θα την αξιολογήσει και, εφόσον πληρούνται τα κριτήρια υπαγωγής, την εντάσσει στον κατάλογο προτεινόμενων συμπράξεων. Έπειτα υποβάλλεται αίτηση υπαγωγής στη ΔΕΣΔΙΤ. Εάν εγκριθεί, χρηματοδοτείται και εντάσσεται στο ΠΔΕ. Προσλαμβάνονται σύμβουλοι υποστήριξης (χρηματοοικονομικοί, τεχνικοί, νομικοί) και προετοιμάζεται η διαγωνιστική διαδικασία. Προκηρύσσεται το έργο, υποβάλλουν οι ιδιώτες προσφορές και κατόπιν αξιολόγησής τους επιλέγεται ο ανάδοχος.

3.7 Η επιλογή των ιδιωτών που αναλαμβάνουν ένα έργο ΣΔΙΤ γίνεται μετά από δημόσιο διαγωνισμό. Με το πέρας του διαγωνισμού, ο υποψήφιος Ιδιωτικός Φορέας που επιλέγεται συστήνει μία ανώνυμη Εταιρεία Ειδικού Σκοπού (ΕΕΣ). Η ΕΕΣ υπογράφει με το Δημόσιο (την Αναθέτουσα Αρχή) σύμβαση, με την οποία ρυθμίζονται όλα τα θέματα που αφορούν το έργο και επίσης, εξασφαλίζει την χρηματοδότησή του[16]. Εγκρίνονται ασφαλώς και οι σχετικές μελέτες και διοικητικές άδειες. Η ΕΕΣ αναλαμβάνει την ευθύνη της υλοποίησης της υποδομής του έργου Kαι της παροχής των συμφωνημένων υπηρεσιών καθ’ όλη τη διάρκεια της σύμπραξης. Κατά τη διάρκεια της λειτουργίας της, η ΕΕΣ εισπράττει τμηματικές πληρωμές διαθεσιμότητας από το Δημόσιο ή/και τέλη από τους πολίτες και έτσι αποπληρώνει τα δάνεια που έχει συνάψει και έπειτα μερισματοποιεί τα κέρδη. Τέλος η ΕΕΣ δύναται να υλοποιεί τις συμβατικές της υποχρεώσεις είτε με ίδια μέσα είτε μέσω επιλεγμένων υπεργολάβων (κατασκευαστικές εταιρίας/εταιρίες λειτουργίας) που πληρούν τα κριτήρια που έθεσε αρχικά η αναθέτουσα αρχή. Στα πλαίσια των παραπάνω διαδικασιών ισχύουν πάντοτε οι βασικές αρχές της ίσης μεταχείρισης, διαφάνειας, αναλογικότητας, ελευθερίας ανταγωνισμού κ.λπ.) αλλά και τα κριτήρια της πλέον συμ­φέρουσας από οικονομικής άποψης προ­σφοράς ή της χαμηλότερης τιμής.

3.8 Ο νόμος καθορίζει επιπλέον το ελάχιστο περιεχόμενο των συμβάσεων σύμπραξης, καθώς και τα θέματα που αφο­ρούν στη χρηματοδότηση της εκτέλεσης των έργων ή της παροχής των υπηρεσιών[17]. Υπάρχουν στο νόμο και κά­ποιες ειδικότερες ρυθμίσεις σχετικά με τη διαδικασία είσπραξης του συμβατικού ανταλ­λάγματος, την έκδοση των απαραίτητων αδει­ών, τα πιθανά αρχαιολογικά ευρήματα κατά την κατασκευή του έργου, την προστασία του περιβάλλοντος και τις απαλλοτριώσεις[18]. Στα τελευταία άρθρα καθορίζονται τα πολλαπλά νομικά θέματα που ενδέχεται να προκύψουν κατά τη σύναψη και εκτέλεση των Συμβάσεων ΣΔΙΤ, όπως είναι η εκχώρηση απαιτήσεων, το κύρος των εμπραγμάτων ασφαλειών, οι εταιρικοί μετα­σχηματισμοί, τα φορολογικά ζητήματα και η επίλυση διαφορών με διαιτησία[19].

Πλεονεκτήματα-μειονεκτήματα ΣΔΙΤ

4. Τα πλεονεκτήματα των ΣΔΙΤ είναι αρκετά. Υπάρχει η δυνατότητα χρηματοδότησης πρόσθετων έργων και υπηρεσιών, πέραν του προγράμματος δημόσιων επενδύσεων και εκτός των συμβάσεων παραχώρησης που απαιτούν κύρωση, με νόμο, από τη Βουλή. Επιπλέον μεταβιβάζονται οι κίνδυνοι της κατασκευής και λειτουργίας των υποδομών και υπηρεσιών στους ιδιωτικούς φορείς. Επιπλέον βελτιώνεται το επενδυτικό κλίμα, καθώς οι εταιρίες αναλαμβάνουν έργα που αλλιώς δε θα υλοποιούνταν αλλά και μπορούν να υπολογίζουν τα κέρδη τους σε μεγάλα χρονικά διαστήματα και να επιτύχουν μακροπρόθεσμη οικονομική σταθερότητα.

4.1 Τα μειονεκτήματα είναι από την άλλη μια παράμετρος που πρέπει επίσης να εκτιμηθεί. Ο μηχανισμός προώθησης, ανάθεσης και παρακολούθησης των έργων ΣΔΙΤ χαρακτη­ρίζεται από συγκεντρωτισμό. Διαπιστώνεται έλλειψη επαρκώς στελεχω­μένης και εκπαιδευμένης Δημόσιας Διοίκη­σης. Δεν είναι ξεκάθαρη η σχέση ανάμεσα στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και στο σύστημα των Συμπράξεων και εκφράζονται φόβοι ότι το δεύτερο θα εφαρμοσθεί εις βά­ρος του πρώτου.

ΣΔΙΤ στο ν. Πέλλας και την υπόλοιπη χώρα

5. Τέλος σε ό,τι αφορά τις ΣΔΙΤ στο νομό Πέλλας υπάρχει σε εξέλιξη η Κατασκευή και συντήρηση 2 νέων σχολείων στο Δήμο Γιαννιτσών, του ΟΣΚ, ύψους 5,4 εκ. € που βρίσκεται στο στάδιο της προετοιμασίας των τευχών διαγωνισμού για την επιλογή των Ιδιωτικών Φορέων Σύμπραξης. Η Κατασκευή και συντήρηση κτιρίου της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας Γιαννιτσών, της ΚΕΔ, ύψους 4,1 εκ. €, που βρίσκεται στο στάδιο της υποβολής προσφορών από υποψήφιους Ιδιωτικούς Φορείς Σύμπραξης σε εξέλιξη. Τέλος στις ΣΔΙΤ υπάγεται και η εγκατάσταση συστημάτων ασφάλειας σε 3 θέσεις αποθήκευσης πυρομαχικών στο Δήμο Γιαννιτσών, του ΥπΕθνΑμ., ύψους 3,9 εκ. €, με το έργο να βρίεσκεται στο στάδιο της προετοιμασία των τευχών διαγωνισμού για την ανάθεση υπηρεσιών συμβούλου. Άλλα σημαντικά έργα ΣΔΙΤ στην υπόλοιπη χώρα είναι η κατασκευή και συντήρηση 27 σχολικών υποδομών στην Αττική, στην Κεντρική Μακεδονία κ.α. Επιπλέον η κατασκευή και συντήρηση 7 πυροσβεστικών σταθμών, 11 κτιρίων της ΕΛ.ΑΣ, κατασκευή και συντήρηση 5 Διοικητηρίων Νομαρχιών και Περιφερειών, 3 νέα καταστήματα κράτησης, 2 νέα δικαστικά μέγαρα, η μετασκευή του Ολυμπιακού Κέντρου Φαλήρου (TAE KWO DO) σε Διεθνές Συνεδριακό Κέντρο και τέλος η εγκατάσταση και λειτουργία συστημάτων ασφαλείας σε 12 λιμάνια της χώρας, συνολικού ύψους 2,5 δισεκ. €. Το πλέον πρόσφατο έργο που εντάχθηκε στις ΣΔΙΤ είναι η διαμπερής αρτηρία (υποθαλάσσια) Θεσσαλονίκης[20].

---

[1] Η διεθνής ορολογία που χρησιμοποιείται είναι Public-Private Partnership (PPP ή P3)

[2] Βλ. γενικά για τις ΣΔΙΤ σε Ιάκωβο Βενιέρη, «ΣΔΙΤ, το συμβατικό πλαίσιο», εκδ. Νομική Βιβλιοθήκη, 2007 καθώς και σε Αθ. Καϊση, «ο Ν. 3389/2005 για τις ΣΔΙΤ», εκδ. Σάκκουλα, 2006

[3] Βλ. σε Αμ.Μυρωνάκη, Αγ. Λατσίνου, Αικ Σιάμπου, Π.Ρογκάκου, Αθ. Παναγιωτόπουλο, «Συμπράξεις Δημοσίου – Ιδιωτικού Τομέα»

[4] «Betreibermodell» η αντίστοιχη πρωτοβουλία στη Γερμανία

[5] ΦΕΚ A’ 232

[6] Βλ. Ν. 3389/2005, Κεφάλαιο Β’, αρθρ. 3 έως 6

[7] Βλ. οδηγίες 92/50/ΕΟΚ, 93/36/ΕΟΚ, 93/37/ΕΟΚ, 93/38/ΕΟΚ και νεώτερες οδηγίες 2004/18/ΕΚ και 2004/17/ΕΚ. και σχετικά ελληνικά προεδρικά διατάγματα 59, 60/2007 ΦΕΚ Α’ 63 και 64

[8] Πράσινο Βιβλίο σχετικά με τις ΣΔΙΤ και το κοινοτικό δίκαιο των Δημοσίων Συμβάσεων και των Συμβάσεων Παραχώρησης. COM (2004) 327, C-120/18/2005. Επίσης πρόοδο συνιστά και το ανακοινωθέν STAT/04/11-2-2004 της EUROSTAT.

[9] Έτσι τόσο ο Δημόσιος, όσο και ο Ιδιωτικός Φορέας αναλαμβάνουν βάρη και υποχρεώσεις.

[10] Ως τέτοιοι νοούνται οι κίνδυνοι που συνδέονται με τη χρηματοδότηση, κατασκευή, διαθεσιμότητα (υποδομή ή υπηρεσία διαθέσιμη προς χρήση) ή τη ζήτηση του αντικειμένου της Σύμπραξης και των συναφών κινδύνων, όπως ενδεικτικά του διαχειριστικού και του τεχνικού κινδύνου

[11] Έτσι εντάσσονται στις ΣΔΙΤ όσες δραστηριότητες αφορούν έμμεσα (δηλαδή τις υποδομές για την άσκηση των αντίστοιχων υπηρεσιών) τις παραπάνω κατηγορίες.

[12] ο.π. υποσημ. 3

[13] Το αν οι πολίτες θα κάνουν την προβλεπόμενη χρήση του έργου ή της υπηρεσίας - ώστε κατ’επέκταση ο ιδιώτης να μπορέσει να εισπράξει τα προσδοκώμενα από την σύμπραξη έσοδα.

[14] Αφορά τη διαχείριση και συντήρηση της υποδομής ή της υπηρεσίας, ώστε να διατηρείται η λειτουργικότητά της σε σαφώς καθορισμένα από το δημόσιο επίπεδα ποιότητας για όσο χρόνο ορίζεται στη σχετική σύμβαση.

[15] Βλ. Ν. 3389/2005, Κεφάλαιο Γ’, αρθρ. 7-16

[16] Η χρηματοδότηση προέρχεται συνήθως κατά ένα μικρό ποσοστό από τα ίδια κεφάλαια των ιδιωτών και κατά το μεγαλύτερο ποσοστό από δανειακά κεφάλαια. η συνήθης σχέση ιδίων προς δανειακά κεφάλαια για τη χρηματοδότηση έργων σύμπραξης είναι 10 ή 20 προς 90 ή 80. Έτσι η τραπεζική χρηματοδότηση, στην οποία οι ιδιώτες καταφεύγουν, συνεπάγεται και στενό έλεγχο από τις δανείστριες τράπεζες προς τους πρώτους. Η Ευρ.Τράπεζα Επενδύσεων χρηματοδοτεί επίσης έργα ΣΔΙΤ. Βλ. www.eib.org/general/events/efs2005_07_thomson.pdf - 478k - 40%

[17] Ν. 3389/2005, Κεφάλαιο Δ, αρθρ. 17-18

[18] Ν. 3389/2005, Κεφάλαιο Ε, αρθρ. 19-24

[19] Ν. 3389/2005, Κεφάλαιο ΣΤ, αρθρ. 25-32

[20] Bλ. Βουλή των Ελλήνων, «Κύρωση Σύμβασης Παραχώρησης του έργου της Υποθαλάσσιας Αρτηρία Θεσσαλονίκης», 2007 καθώς και ΥΠΕΧΩΔΕ, «Εισηγητική έκθεση για την Υποθαλάσσια Αρτηρία Θεσσαλονίκης», 2007